Nội soi tán sỏi là phương pháp giúp loại bỏ sỏi đường tiết niệu.

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị sỏi tiết niệu: phương pháp mổ mở,phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể, phương pháp phẫu thuật nội soi…. Tuy nhiên phương pháp nội soi ống mềm tán sỏi niệu quản – thận ngược dòng bằng laser đã và  đang được triển khai và ứng dụng một cách rộng rãi khắp nơi trên thế giới.

Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Đình, Các Bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu  đã áp dụng phương pháp nội soi ống mềm tán sỏi niệu quản – thận ngược dòng bằng laser với nhiều ưu điểm vượt trội.

Nội soi ống mềm  ngược dòng là một thủ thuật trong tiết niệu dùng  máy soi niệu quản mềm đưa qua niệu đạo vào bàng quang rồi đưa lên niệu quản vào thận qua miệng niệu quản để tán sỏi trong thận – niệu quản. Với kỹ thuật này, bác sĩ dùng ống mềm đi từ niệu đạo bệnh nhân ngược lên bể thận, góc quan sát rộng lên tới 3600 kết hợp với năng lượng Laser mạnh nên gần như những sỏi với kích thước 10-30mm được phá hủy, tán vụn hoàn toàn.

Ưu điểm:

• Sỏi được tán và đưa ra ngoài theo đường tự nhiên của cơ thể.
• Hiệu quả : Kỹ thuật này giúp bảo tồn tối đa chức năng thận và giúp người bệnh phục hồi nhanh chóng
• Thời gian thực hiện: thời gian phẫu thuật ngắn 30-60 phút.
• Hậu phẫu: Nhẹ nhàng, bệnh nhân gần như rất ít đau, có thể đi lại, tự chủ vệ sinh ngay trong ngày đầu sau phẫu thuật.
• Hạn chế sử dụng kháng sinh: giảm nguy cơ tác dụng phụ người bệnh lo lắng, sợ hãi khi sử dụng thuốc kháng sinh.
• Không có vết mổ, không để lại sẹo
• Hạn chế biến chứng: Hạn chế  tổn thương các cơ quan khác.
• Thời gian nằm viện:1-2 ngày
• Thời gian hồi phục: Nhanh chóng trở lại công việc sau khi ra viện.
• Tỉ lệ thành công cao hơn các phương pháp khác.

Đây là phương pháp tán sỏi và đưa sỏi ra ngoài cơ thể qua đường tự nhiên do vậy hạn chế các tai biến như chảy máu, nhiễm trùng vết mổ...

Tuy nhiên nó là phương pháp điều trị sỏi thận tiên tiến và đòi hỏi trang thiết bị và kỹ thuật cao nên hiện tại chỉ có thể thực hiện được ở các bệnh viện lớn. Do vậy, lựa chọn bệnh viện uy tín, bác sĩ chuyên khoa để thực hiện phẫu thuật là yếu tố cực kì quan trọng.

• Sỏi đài bể thận có kích thước từ 3 cm trở xuống, đơn thuần, phối hợp, nhiều viên.
• Sỏi thận sót, tái phát sau phẫu thuật mở.
• Sỏi niệu quản trên di chuyển trong thận sau tán sỏi nội soi ngược dòng bằng ống cứng, ống bán cứng.
• Sỏi niệu quản trên di chuyển vào thận trong phẫu thuật nội soi sau phúc mạc lấy sỏi.
• Sử dụng ống soi mềm phối hợp trong trường hợp tán sỏi nội soi qua da (PCNL) khó tiếp cận hoặc trong trường hợp mở bể thận kết hợp ống soi mềm lấy sạch sỏi.
• Sỏi niệu quản đoạn cao chỉ định tán sỏi bằng ống soi mềm một thì.

• Có niệu quản hẹp, gấp khúc, dị dạng thận, niệu quản không đặt được máy nội soi.
• Sỏi đài bể thận lớn hơn 3 cm.
• Sỏi đài dưới với góc LIP < 30 độ, IL > 3 cm và IW < 5 mm.
• Nhiễm khuẩn tiết niệu chưa điều trị, thận ứ nước mất chức năng.
• Các chống chỉ định về gây mê hồi sức

Với sự tận tâm, kinh nghiệm, phong cách làm việc chuyên nghiệp của bác sĩ chuyên khoa Ngoại Tiết niệu và phương tiện máy móc hiện đại. Bệnh viện Đa khoa Gia Đình  có thể giúp bạn quên đi nổi lo về bệnh sỏi đường tiết niệu  và sớm khỏe mạnh trở lại công việc hằng ngày.

Hãy liên hệ tổng đài hotline để được tư vấn miễn phí / đặt lịch khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa GIA ĐÌNH

Thông tin bài viết được tư vấn bởi

Bs. Đặng Phước Đạt (0919480180)
(Khoa Ngoại, BV ĐK Gia Đình)

Bài viết NỘI SOI ỐNG MỀM TÁN SỎI THẬN – NIỆU QUẢN BẰNG LASER TẠI ĐÀ NẴNG đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.

Sonde JJ là một ống thông, rỗng lòng làm bằng nhựa dẻo được thiết kế đặc biệt để đặt vào niệu quản, từ bể thận đến bàng quang. Chiều dài của các sonde dùng cho người lớn từ 24 đến 30 cm. Có nhiều kiểu sonde JJ, khác biệt giữa chúng từ chất liệu, hình dạng giúp các sonde có những lợi ích khác nhau tùy theo từng tình huống lâm sàng mà bác sĩ sẻ lựa chọn.

Bài viết liên quan:

• Chẩn đoán và điều trị bệnh lý sỏi tiết niệu
• “Mùa sỏi thận” – Làm gì để tránh bệnh?
• NỘI SOI ỐNG MỀM TÁN SỎI THẬN – NIỆU QUẢN BẰNG LASER
• Nội soi ngược dòng ống mềm tán sỏi thận – niệu quản bằng laser

Sonde JJ là loại stent niệu quản thường được dùng nhiều nhất, một đầu ống sonde nằm trong bể thận, một đầu ống sonde nằm trong bàng quang, thân ống sonde nằm trọn trong niệu quản giúp nước tiểu từ thận xuống bàng quang một cách dễ dàng.¹

Sonde JJ giúp nước tiểu có thể chảy từ thận xuống đến bàng quang ngay cả khi ống dẫn tiểu bị tắc nghẽn do bất kỳ nguyên nhân nào. Bằng cách này, thận tiếp tục hoạt động và không bị tổn thương do tắc nghẽn, đồng thời tránh những cơn đau quặn dữ dội khi thận không được dẫn lưu tốt. Nguy cơ nhiễm trùng cũng giảm đáng kể.

Trong các trường hợp tắc nghẽn niệu quản do nhiều nguyên nhân:

• Sỏi nhỏ niệu quản gây cơn đau quặn thận điều trị nội khoa không có kết quả.
• Hẹp niệu quản sau tạo hình niệu quản.
• Hẹp niệu quản do u từ ngoài chèn ép vào: u sau phúc mạc…
• Hẹp khúc niệu niệu quản – bể thận gây cơn đau quặn thận.
• Vô niệu do sỏi niệu quản có khả năng đặt được sonde JJ.
• K tiền liệt tuyến gây chít hẹp miệng niệu quản…

Sau những can thiệp ở thận – niệu quản:

• Sau mổ tạo hình niệu quản
• Sau nội soi niệu quản: tán sỏi nội soi, phẫu thuật lấy sỏi thận niệu quản

Các thủ thuật cần có sonde niệu quản như:

• Trước nội soi tán sỏi thận, niệu quản bằng ống soi mềm.
• Chụp bể thận ngược dòng.
• Thu thập nước tiểu để phân tích tế bào học, nuôi cấy.
• Thực hiện sinh thiết bằng bàn chải.

Các chỉ định khác:

• Dự phòng tổn thương do xạ trị
• Nhiễm trùng nặng nề hệ niệu sau bế tắc.²
• Giải phóng tắc niệu quản do gập góc khi đi qua các bó mạch hay niệu quản hình y trong thận đôi.
• Rò niệu quản sau phẫu thuật.
• Dự phòng sỏi di chuyển trước khi tán sỏi ngoài cơ thể.
• Chèn ép niệu quản ở phụ nữ có thai.
• Trong ghép thận.
• Suy thận sau thận chưa hoặc không thể phẫu thuật.³

Sonde JJ niệu quản là một loại ống rỗng bằng nhựa dẻo hoặc silicon, được thiết kế đặc biệt cong 2 đầu để đặt vào niệu quản, giúp lưu thông nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Việc đặt sonde JJ niệu quản sau phẫu thuật ở đường tiết niệu có những lý do sau:

• Để giảm thiểu phù nề ở niệu quản, dự phòng nguy cơ tắc nghẽn hoặc đau. Sau khi thực hiện phẫu thuật, niệu quản có thể bị sưng tấy hoặc co thắt, gây khó khăn cho nước tiểu chảy qua. Sonde JJ sẽ giúp giữ cho niệu quản mở rộng và thông suốt⁴.
• Để giúp các sỏi vụn thoát ra ngoài dễ dàng hơn. Sau khi tán sỏi ở thận hoặc niệu quản, các mảnh sỏi còn lại có thể gây tắc nghẽn hoặc kích thích niệu quản, gây đau và nhiễm trùng. Sonde JJ sẽ giúp các mảnh sỏi chuyển xuống bàng quang và được đào thải ra ngoài⁴.
• Để hỗ trợ làm lành vết thương ở niệu quản. Nếu niệu quản bị tổn thương do phẫu thuật hoặc do các nguyên nhân khác, sonde JJ sẽ giúp bảo vệ và làm lành vết thương, tránh cho niệu quản bị chít hẹp khi vết thương liền lại⁵⁶.

Tùy theo từng trường hợp cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định loại sonde JJ phù hợp và thời gian lưu trong cơ thể người bệnh. Thông thường, sonde JJ được rút sau 2 tuần, 4 tuần, 3 tháng hoặc 6 tháng⁵. Trong một số trường hợp đặc biệt như ung thư, sonde JJ có thể được lưu lâu hơn hoặc phải được thay mới⁵. Người bệnh cần tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ và chăm sóc sonde JJ đúng cách để tránh các biến chứng không mong muốn.

Trong trường hợp bệnh nhân có chỉ định tán sỏi thận, niệu quản bằng ống soi mềm, đặt sonde JJ vì nó có thể giúp niệu quản dãn rộng ra sau thời gian khoảng 2 tuần. Điều này cực kỳ quan trọng khi phải đưa dụng cụ là ống nội soi mềm qua lòng niệu quản để lên thận tán sỏi. Nội soi ngược dòng lên niệu quản thận để tán sỏi rất dễ thất bại nếu niệu quản quá hẹp. Đặt sonde JJ trước can thiệp tán sỏi 2 tuần giúp tiếp cận vào niệu quản, thận dễ thành công hơn.

1. Đặt máy soi bàng quang qua niệu đạo: khảo sát bàng quang và các lỗ niệu quản, khảo sát tình trạng phun nước tiểu của lỗ niệu quản.
2. Đưa ng sonde JJ có guide wire dẫn đường vào kênh thủ thuật (operator chanel), dùng cần nâng để hướng dẫn catheter vào ngay miệng niệu quản, cho guide wire đi trước khi vào miệng niệu quản để tránh xây xát lỗ niệu quản và đi lạc đường.
3. Dưới hướng dẫn của C- arm luồn giude wire vượt qua chỗ tắc đưa vào bể thận, giữ cố định guide wire, trượt catheter theo guide wire, dưới hướng dẫn của C- arm canh đầu dưới sonde JJ là cổ bàng quang, rút guide trả lại độ cong cho sonde JJ.
4. Kiểm tra lại 2 đầu ống sonde đúng vị trí trước khi ngừng thủ thuật.

Những bất tiện của việc đặt sonde JJ?

Bệnh nhân sẻ có những triệu chứng ở các mức độ khác nhau sau khi đặt sonde JJ niệu quản. Một số bệnh nhân dung nạp sonde JJ tốt nên có triệu chứng không đáng kể. Số khác lại gặp các vấn đề như sẽ mô tả dưới đây. Các triệu chứng có thể chỉ tồn tại trong vài ngày hoặc vài tuần đầu tiên sau khi đặt stent, tuy nhiều một vài bệnh nhân các triệu chứng kéo dài trong suốt thời gian họ mang sonde JJ.

1. Sonde JJ có thể gây tiểu máu, gây khó chịu ở nhiều thời điểm khác nhau. Thông thường, vận động thể lực khiến sonde JJ di chuyển trong cơ thể và nước tiểu có thể có máu. Bệnh nhân có cảm thấy đau ở vùng hông lưng, vùng bàng quang, vùng bẹn, dương vật ở nam hoặc niệu đạo ở nữ, đôi khi đau lan xuống hai tinh hoàn. Đau và khó chịu có thể rõ rệt hơn sau các hoạt động thể lực hoặc sau khi đi tiểu.
2. Sonde JJ có thể gây kích thích bàng quang và khiến bệnh nhân phải đi tiểu nhiều hơn bình thường, có khi phải tức dậy ban đêm để đi tiểu. Các triệu chứng này sẽ cải thiện sau khi dùng thuốc. Sonde JJ hiếm khi gây són tiểu ở phụ nữ.
3. Các tác dụng phụ này sẽ biến mất sau khi rút sonde JJ.

Những vấn đề gì có thể xảy ra khi đặt stent JJ?

1. Đôi khi sonde JJ bị vôi hóa và hình thành một lớp vỏ bọc bên ngoài tương tự như những viên sỏi.
2. Sonde JJ cũng có thể di lệch khỏi vị trí. Trong những tình huống này, sonde JJ thường di chuyển xuống bàng quang và gây ra các biểu hiện nặng hơn như tiểu lắt nhắt, khó chịu ở vùng bàng quang và tiểu ra máu.

Đặt sonde JJ có ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày không?

• Bệnh nhân vẫn có thể đi làm và chơi thể thao tuy rằng sẽ cảm thấy mau mệt và khó chịu hơn. Ngoài ra bệnh nhân còn cảm thấy có nhu cầu đi tiểu nhiều hơn bình thường.
• Vẫn có thể đi du lịch dù rằng đôi khi phải cần đến chăm sóc y tế.
• Sonde JJ có thể gây ra những tác dụng phụ, ảnh hưởng đến chất lượng sống.
• Bệnh nhân vẫn sinh hoạt tình dục bình thường khi đặt Sonde JJ.

Cần chú ý thêm điều gì khi đang được đặt stent JJ?

• Nên uống ít nhất 1½ đến 2 lít nước mỗi ngày
• Báo ngay cho bác sĩ biết nếu xảy ra các tác dụng phụ khó chịu

Khi nào bệnh nhân cần đi khám ngay?

• Đau thường xuyên và không thể chịu nổi do sonde JJ.
• Có các triệu chứng và dấu hiệu của nhiễm khuẩn đường tiết niệu (sốt, lạnh run,mệt, khó chịu và đau khi đi tiểu)
• Sonde JJ rơi ra ngoài.
• Tiểu ra máu nhiều hơn dù nghỉ ngơi.

Trên đây bác sĩ đã giải đáp thắt mắc vì sao bệnh nhân cần phải đặt sonde JJ sau phẫu thuật trên đường tiết niệu và đưa ra những lưu ý cho bệnh nhân khi mang ống sonde JJ. Nếu như có thắt mắc cần hỏi bác sĩ xin vui lòng để lại ở mục bình luận, bác sĩ sẽ sớm trả lời cho bạn nhé!

Bs Đặng Phước Đạt
BV Famiy Đà Nẵng

1. Double J-stent placement – Patient Information
2. Urinary tract infection (UTI) – Symptoms and causes
3. Bộ Y tế – “Thủ thuật đặt thông tiểu” – quy trình thủ thuật nội khoa. Nhà xuất bản y học năm 2014. Điều dưỡng nội khoa – tập II. Nhà xuất bản y học năm 2014
4. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/suc-khoe-tong-quat/luu-y-quan-trong-voi-nguoi-benh-duoc-dat-sonde-jj/ https://tamanhhospital.vn/sonde-jj/
5. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/suc-khoe-tong-quat/luu-y-quan-trong-voi-nguoi-benh-duoc-dat-sonde-jj/
6. https://tamanhhospital.vn/sonde-jj/

Bài viết Bạn cần lưu ý điều gì khi mang sonde JJ sau phẫu ở đường tiết niệu? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.

Hiện nay xu hướng điều trị ít xâm hại và áp dụng kỹ thuật cao đang dần thay thế các phẫu thuật mổ mở mà lợi ích mang lại cho người bệnh là rất to lớn.Sỏi thận, sỏi niệu quản là một bệnh lý khá phổ biến trong niệu khoa. Phương pháp điều trị sỏi thận, niệu quản hiện được ưa chuộng là tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser.

Nội soi ngược dòng là một thủ thuật trong tiết niệu, dùng nội soi ống cứng, bán cứng hoặc dùng máy soi niệu quản mềm đưa qua niệu đạo vào bàng quang rồi đưa lên niệu quản vào thận qua miệng niệu quản để tán sỏi trong thận – niệu quản.

CHỈ ĐỊNH

Sỏi thận < 2 cm, sỏi niệu quản kích thước ≤ 1.5 cm.

Đối với sỏi kích thước lớn cần cân nhắc tính chất sỏi, biến chứng đường tiết niệu trên, kinh nghiệm cũng như trang thiết bị tại cơ sở.

Trường hợp phức tạp cần sử dụng X-Quang tăng sáng (C-arm) để kiểm tra và định vị sỏi.

CHỐNG CHỈ ĐỊNH

Nhiễm trùng đường tiết niệu chưa điều trị ổn.

Chưa kiểm soát được rối loạn đông máu.

Bất thường về giải phẫu học và hẹp niệu quản.

CHUẨN BỊ

Cán bộ thực hiện quy trình kỹ thuật

Bác sỹ ngoại tiết niệu, phẫu thuật viên nội soi phải được đào tạo qua khoá học phẫu thuật nội soi tiết niệu cơ bản và tán sỏi laser.

Phương tiện

Dàn máy nội soi có đầu gắn phù hợp với ống nội soi mềm.

Bộ nội soi bàng quang.

Ống soi niệu quản cứng.

Ống soi niệu quản mềm.

Dây dẫn đường (Guide wire): 2 loại dây cứng và dây mềm.

Sonde JJ.

Dụng cụ gắp sỏi: pince, rọ gắp sỏi.

Dây tán laser.

Bộ máy phát tia Laser: Laser Holmium YAG 80W

Bàn phẫu thuật: đặt người bệnh tư thế sản phụ khoa, bên có sỏi chân kê thấp hơn.

Người bệnh

Giải thích cho người bệnh và gia đình biết rõ tình trạng bệnh tại chổ và tình trạng chung của người bệnh, về khả năng thủ thuật sẽ thực hiện, về các tai biến, biến chứng, di chứng có thể gặp do bệnh, do phẫu thuật, do gây mê, gây tê, giảm đau, do cơ địa của người bệnh, khả năng thất bại chuyển sang các phương pháp điều trị khác.

Bệnh nhân được nhập viện và đặt sonde JJ niệu quản bên có sỏi ít nhất 1 tuần trước nội soi tán sỏi để niệu quản giãn rộng, thuận lợi cho quá trình nội soi.

Tối trước ngày phẫu thuật: Có thể dùng thuốc an thần Seduxen 5mg, vệ sinh vùng tầng sinh môn.

Ngày phẫu thuật: Nhịn ăn, uống, đi tiểu trước khi lên bàn mổ.

Hồ sơ bệnh án

Hoàn thành các thủ tục hành chính theo quy định. Người bệnh và gia đình người bệnh ghi hồ sơ như đã nêu ở mục 3 trên đây (ghi rõ đã được giải thích rõ ràng và hiểu về những điều bác sĩ đã giải thích nêu trên).

Hoàn thiện các bước khám lâm sàng, cận lâm sàng cần thiết để có thể chuẩn đoán xác định bệnh (tùy thuộc điều kiện của cơ sở y tế). Đánh giá tình trạng toàn thân như tuổi, cơ địa, những bệnh mạn tính nặng phối hợp có thể ảnh hưởng tới quá trình thực hiện thủ thuật, trong thời kì hậu phẫu. Đánh giá khả năng thực hiện thủ thuật để chuẩn bị quá trình thủ thuật diễn ra an toàn và hiệu quả nhất.

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Kiểm tra hồ sơ

Kiểm tra người bệnh: Đánh giá tình trạng toàn thân, tại chổ và cơ quan cần điều trị (chụp lại phim X-quang hệ tiết niệu ngay trước khi lên phòng mổ).

Thực hiện kỹ thuật

Tư thế: Người bệnh nằm ở tư thế sản phụ khoa để bộc lộ rõ vùng tầng sinh môn, chân bên có sỏi niện quản kê thấp hơn.

Vô cảm: Bệnh nhân được gây tê tủy sống hoặc mê nội khí quản tùy từng bệnh nhân.

Kỹ thuật

Nội soi bàng quang rút sonde JJ.

Soi niệu quản đánh giá toàn bộ niệu quản bằng ống soi cứng, đặt Guidewire qua niệu quản lên bể thận, đặt ống Sheath (UAS) lên đoạn khúc nối bể thận niệu quản.

Đưa ống nội soi mềm vào xác định cấu trúc giải phẫu các đài thận và bể thận, số lượng và kích thước viên sỏi. Có thể sử dụng C-arm để kiểm soát trong quá trình đặt ống Sheath và ống nội soi mềm.

Trường hợp không đặt được ống Sheath vào niệu quản lên thì có thể đặt trực tiếp ống nội soi mềm lên bể thận. Dừng cuộc phẫu thuật hoặc chuyển phương pháp phẫu thuật khác khi không đặt được Guidewire lên hay không đặt được ống nội soi mềm lên do niệu quản hẹp hoặc gấp khúc.

Dùng năng lượng laser tán vụn sỏi qua dây dẫn cỡ 200micromet, với mức năng lượng và tần số trong khoảng 1 – 1,5J và 5 – 20Hz. Bơm áp lực nước bằng tay, sử dụng bơm tiêm 50cc có kết nối chạc 3. Với mảnh vụn sỏi > 3mm có thể lấy bằng rọ lấy sỏi.

Kiểm tra sạch sỏi.

Rút ống nội soi mềm.

Đặt một sonde JJ dẫn lưu từ thận qua niệu quản xuống bàng quang và đặt sonde niệu đạo.

Sonde niệu đạo có thể rút sau 1 ngày

Bệnh nhân có thể ra viện sau 1-2 làm thủ thuật.

Sonde JJ sẽ rút sau 2-4 tuần tùy thuộc vào tình trạng sỏi và niệu quản.

THEO DÕI

Theo dõi tình trạng toàn thân và tình trạng của hệ tiết niệu

Tri giác, mạch, nhiệt, huyết áp, nhịp thở.

Chụp phim X-quang hệ tiết niệu để kiểm tra vị trí của sond JJ đã đặt và tỷ lệ sạch sỏi, sạch sỏi được xác định khi không thấy những mảnh sỏi > 3mm.

Đánh giá tình trạng đi tiểu của bệnh nhân, màu sắc, số lượng nước tiểu.

Theo dõi tác dụng của thuốc điều trị nội khoa: Cho kháng sinh dự phòng trước khi làm thủ thuật và sau khi làm thủ thuật tùy tình trạng của bệnh nhân. Kèm thêm thuốc giảm đau, giảm phù nề, giãn cơ trơn, thuốc ức chế receptor muscarinic…

Hẹn tái khám sau 2 -4 tuần để rút sonde JJ.

XỬ TRÍ TAI BIẾN

Chảy máu: Bệnh nhân có thể đi tiểu  ra máu một vài ngày đầu sau khi làm thủ thuật có thể cho thêm thuốc cầm máu nếu thấy cần thiết.

Đau: thường là đau nhẹ nên dùng thêm thuốc giảm đau những ngày đầu sau thủ thuật.

Sốt, nhiễm trùng đường niệu, viêm thận bể thận: Bệnh nhân cần điều trị kháng sinh tích cực, hạ sốt, cấy máu, cấy nước tiểu định danh vi khuẩn làm kháng sinh đồ.

Thất bại: cần chuyển các phương pháp điều trị khác phù hợp.

Rò nước tiểu, thủng niệu quản, hẹp niệu quản…cần theo dõi và điều trị bằng các phương pháp ngoại khoa thích hợp.

Bài viết Nội soi ống mềm tán sỏi niệu quản – thận ngược dòng bằng laser đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.

Sonde JJ là một ống thông, rỗng lòng làm bằng nhựa dẻo được thiết kế đặc biệt để đặt vào niệu quản, từ bể thận đến bàng quang. Chiều dài của các sonde dùng cho người lớn từ 24 đến 30 cm. Có nhiều kiểu sonde JJ, khác biệt giữa chúng từ chất liệu, hình dạng giúp các sonde có những lợi ích khác nhau tùy theo từng tình huống lâm sàng mà bác sĩ sẻ lựa chọn.

Bài viết liên quan:

• Chẩn đoán và điều trị bệnh lý sỏi tiết niệu
• “Mùa sỏi thận” – Làm gì để tránh bệnh?
• NỘI SOI ỐNG MỀM TÁN SỎI THẬN – NIỆU QUẢN BẰNG LASER
• Nội soi ngược dòng ống mềm tán sỏi thận – niệu quản bằng laser

Sonde JJ là loại stent niệu quản thường được dùng nhiều nhất, một đầu ống sonde nằm trong bể thận, một đầu ống sonde nằm trong bàng quang, thân ống sonde nằm trọn trong niệu quản giúp nước tiểu từ thận xuống bàng quang một cách dễ dàng.¹

Sonde JJ giúp nước tiểu có thể chảy từ thận xuống đến bàng quang ngay cả khi ống dẫn tiểu bị tắc nghẽn do bất kỳ nguyên nhân nào. Bằng cách này, thận tiếp tục hoạt động và không bị tổn thương do tắc nghẽn, đồng thời tránh những cơn đau quặn dữ dội khi thận không được dẫn lưu tốt. Nguy cơ nhiễm trùng cũng giảm đáng kể.

Trong các trường hợp tắc nghẽn niệu quản do nhiều nguyên nhân:

• Sỏi nhỏ niệu quản gây cơn đau quặn thận điều trị nội khoa không có kết quả.
• Hẹp niệu quản sau tạo hình niệu quản.
• Hẹp niệu quản do u từ ngoài chèn ép vào: u sau phúc mạc…
• Hẹp khúc niệu niệu quản – bể thận gây cơn đau quặn thận.
• Vô niệu do sỏi niệu quản có khả năng đặt được sonde JJ.
• K tiền liệt tuyến gây chít hẹp miệng niệu quản…

Sau những can thiệp ở thận – niệu quản:

• Sau mổ tạo hình niệu quản
• Sau nội soi niệu quản: tán sỏi nội soi, phẫu thuật lấy sỏi thận niệu quản

Các thủ thuật cần có sonde niệu quản như:

• Trước nội soi tán sỏi thận, niệu quản bằng ống soi mềm.
• Chụp bể thận ngược dòng.
• Thu thập nước tiểu để phân tích tế bào học, nuôi cấy.
• Thực hiện sinh thiết bằng bàn chải.

Các chỉ định khác:

• Dự phòng tổn thương do xạ trị
• Nhiễm trùng nặng nề hệ niệu sau bế tắc.²
• Giải phóng tắc niệu quản do gập góc khi đi qua các bó mạch hay niệu quản hình y trong thận đôi.
• Rò niệu quản sau phẫu thuật.
• Dự phòng sỏi di chuyển trước khi tán sỏi ngoài cơ thể.
• Chèn ép niệu quản ở phụ nữ có thai.
• Trong ghép thận.
• Suy thận sau thận chưa hoặc không thể phẫu thuật.³

Sonde JJ giúp nước tiểu có thể chảy từ thận xuống đến bàng quang ngay cả khi ống dẫn tiểu bị tắc nghẽn do bất kỳ nguyên nhân nào. Sonde JJ giúp bảo vệ niệu quản, tạo thuận lợi cho niệu quản lành vết thương khi đã bị thương tổn, hạn chế bị chít hẹp niệu quan sau này.

Trong trường hợp bệnh nhân có chỉ định tán sỏi thận, niệu quản bằng ống soi mềm, đặt sonde JJ vì nó có thể giúp niệu quản dãn rộng ra sau thời gian khoảng 2 tuần. Điều này cực kỳ quan trọng khi phải đưa dụng cụ là ống nội soi mềm qua lòng niệu quản để lên thận tán sỏi.

Nội soi ngược dòng lên niệu quản thận để tán sỏi rất dễ thất bại nếu niệu quản quá hẹp. Đặt sonde JJ trước can thiệp tán sỏi 2 tuần giúp tiếp cận vào niệu quản, thận dễ thành công hơn.

1. Đặt máy soi bàng quang qua niệu đạo: khảo sát bàng quang và các lỗ niệu quản, khảo sát tình trạng phun nước tiểu của lỗ niệu quản.
2. Đưa ng sonde JJ có guide wire dẫn đường vào kênh thủ thuật (operator chanel), dùng cần nâng để hướng dẫn catheter vào ngay miệng niệu quản, cho guide wire đi trước khi vào miệng niệu quản để tránh xây xát lỗ niệu quản và đi lạc đường.
3. Dưới hướng dẫn của C- arm luồn giude wire vượt qua chỗ tắc đưa vào bể thận, giữ cố định guide wire, trượt catheter theo guide wire, dưới hướng dẫn của C- arm canh đầu dưới sonde JJ là cổ bàng quang, rút guide trả lại độ cong cho sonde JJ.
4. Kiểm tra lại 2 đầu ống sonde đúng vị trí trước khi ngừng thủ thuật.

Những bất tiện của việc đặt sonde JJ?

Bệnh nhân sẻ có những triệu chứng ở các mức độ khác nhau sau khi đặt sonde JJ niệu quản. Một số bệnh nhân dung nạp sonde JJ tốt nên có triệu chứng không đáng kể. Số khác lại gặp các vấn đề như sẽ mô tả dưới đây. Các triệu chứng có thể chỉ tồn tại trong vài ngày hoặc vài tuần đầu tiên sau khi đặt stent, tuy nhiều một vài bệnh nhân các triệu chứng kéo dài trong suốt thời gian họ mang sonde JJ.

1. Sonde JJ có thể gây tiểu máu, gây khó chịu ở nhiều thời điểm khác nhau. Thông thường, vận động thể lực khiến sonde JJ di chuyển trong cơ thể và nước tiểu có thể có máu. Bệnh nhân có cảm thấy đau ở vùng hông lưng, vùng bàng quang, vùng bẹn, dương vật ở nam hoặc niệu đạo ở nữ, đôi khi đau lan xuống hai tinh hoàn. Đau và khó chịu có thể rõ rệt hơn sau các hoạt động thể lực hoặc sau khi đi tiểu.
2. Sonde JJ có thể gây kích thích bàng quang và khiến bệnh nhân phải đi tiểu nhiều hơn bình thường, có khi phải tức dậy ban đêm để đi tiểu. Các triệu chứng này sẽ cải thiện sau khi dùng thuốc. Sonde JJ hiếm khi gây són tiểu ở phụ nữ.
3. Các tác dụng phụ này sẽ biến mất sau khi rút sonde JJ.

Những vấn đề gì có thể xảy ra khi đặt stent JJ?

1. Đôi khi sonde JJ bị vôi hóa và hình thành một lớp vỏ bọc bên ngoài tương tự như những viên sỏi.
2. Sonde JJ cũng có thể di lệch khỏi vị trí. Trong những tình huống này, sonde JJ thường di chuyển xuống bàng quang và gây ra các biểu hiện nặng hơn như tiểu lắt nhắt, khó chịu ở vùng bàng quang và tiểu ra máu.

Đặt sonde JJ có ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày không?

• Bệnh nhân vẫn có thể đi làm và chơi thể thao tuy rằng sẽ cảm thấy mau mệt và khó chịu hơn. Ngoài ra bệnh nhân còn cảm thấy có nhu cầu đi tiểu nhiều hơn bình thường.
• Vẫn có thể đi du lịch dù rằng đôi khi phải cần đến chăm sóc y tế.
• Sonde JJ có thể gây ra những tác dụng phụ, ảnh hưởng đến chất lượng sống.
• Bệnh nhân vẫn sinh hoạt tình dục bình thường khi đặt Sonde JJ.

Cần chú ý thêm điều gì khi đang được đặt stent JJ?

• Nên uống ít nhất 1½ đến 2 lít nước mỗi ngày
• Báo ngay cho bác sĩ biết nếu xảy ra các tác dụng phụ khó chịu

Khi nào bệnh nhân cần đi khám ngay?

• Đau thường xuyên và không thể chịu nổi do sonde JJ.
• Có các triệu chứng và dấu hiệu của nhiễm khuẩn đường tiết niệu (sốt, lạnh run,mệt, khó chịu và đau khi đi tiểu)
• Sonde JJ rơi ra ngoài.
• Tiểu ra máu nhiều hơn dù nghỉ ngơi.

Trên đây bác sĩ đã giải đáp thắt mắc vì sao bệnh nhân cần phải đặt sonde JJ niệu quản trước nội soi tán sỏi bằng ống soi mềm và đưa ra những lưu ý cho bệnh nhân khi mang ống sonde JJ. Nếu như có thắt mắc cần hỏi bác sĩ xin vui lòng để lại ở mục bình luận, bác sĩ sẽ sớm trả lời cho bạn nhé!

Bs Đặng Phước Đạt
BV Famiy Đà Nẵng

1. Double J-stent placement – Patient Information
2. Urinary tract infection (UTI) – Symptoms and causes
3. Bộ Y tế – “Thủ thuật đặt thông tiểu” – quy trình thủ thuật nội khoa. Nhà xuất bản y học năm 2014. Điều dưỡng nội khoa – tập II. Nhà xuất bản y học năm 2014

Bài viết Tại sao cần phải đặt sonde JJ niệu quản trước tán sỏi thận bằng ống soi mềm? đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.