Giãn Tĩnh Mạch Thừng Tinh Có Bắt Buộc Phải Mổ Không? Giải Mã Cùng Bs CKI Đặng Phước Đạt

Cảm giác đau tức âm ỉ vùng bìu khi đứng lâu, chơi thể thao hoặc sờ thấy “búi giun” ngoằn ngoèo phía trên tinh hoàn bên trái là triệu chứng điển hình khiến nhiều nam giới trẻ tuổi đi khám và nhận chẩn đoán mắc Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele). Thắc mắc lớn nhất mà người bệnh luôn trăn trở tại phòng khám là liệu bệnh lý này có bắt buộc phải phẫu thuật tất cả hay không, và khi nào có thể theo dõi nội khoa an toàn mà không làm suy giảm khả năng sinh sản [1, 2].

💡 Tóm tắt y khoa nhanh (Quick Clinical Summary):
Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele) là sự giãn nở và xoắn bất thường của đám rối tĩnh mạch hình dây leo (Pampiniform Plexus) trong thừng tinh, gặp ở khoảng 15% nam giới trưởng thành và chiếm tới 35% – 40% nguyên nhân vô sinh nam nguyên phát [1]. Không phải mọi trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh đều bắt buộc phải mổ: các ca giãn nhẹ (Độ 1 hoặc cận lâm sàng), không đau và tinh dịch đồ bình thường chỉ cần theo dõi định kỳ. Theo hướng dẫn của Hội Niệu khoa Châu Âu (EAU), phẫu thuật Vi phẫu thắt tĩnh mạch tinh đường bẹn nông (Microsurgical Subinguinal Varicocelectomy) được chỉ định khi có giãn lâm sàng kèm suy giảm chất lượng tinh dịch đồ, giảm thể tích tinh hoàn hoặc đau tức bìu mạn tính không đáp ứng điều trị nội khoa [1, 2].

Hình 1: ThS.BS CKI Đặng Phước Đạt tư vấn phân độ giãn tĩnh mạch thừng tinh và phác đồ bảo tồn khả năng sinh sản nam giới tại Đà Nẵng.

1. Cơ chế bệnh sinh: Tại sao giãn tĩnh mạch thừng tinh lại làm yếu tinh trùng và giảm Testosterone?

Hơn 85% – 90% các trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh xuất hiện ở tinh hoàn bên trái do cấu trúc giải phẫu tĩnh mạch tinh trái đổ vuông góc vào tĩnh mạch thận trái dưới áp lực cao.

Về mặt sinh lý sinh sản, để quá trình sinh tinh (Spermatogenesis) tại các ống sinh tinh và quá trình tổng hợp hormone Testosterone tại tế bào Leydig diễn ra tối ưu, nhiệt độ bên trong bìu luôn phải được duy trì thấp hơn nhiệt độ trung tâm cơ thể từ 2,0°C – 2,5°C nhờ cơ chế trao đổi nhiệt ngược dòng tại đám rối tĩnh mạch hình dây leo [2]. Khi hệ thống van một chiều trong lòng tĩnh mạch tinh bị suy yếu, máu tĩnh mạch trào ngược từ ổ bụng xuống ứ đọng quanh tinh hoàn và kích hoạt 3 cơ chế tổn thương:

• Tăng nhiệt độ vùng bìu (Scrotal Hyperthermia): Lượng máu tĩnh mạch ấm ứ đọng làm nhiệt độ tinh hoàn tăng thêm 1°C – 2°C, trực tiếp gây ức chế quá trình phân bào giảm nhiễm tạo tinh trùng và làm tăng tỷ lệ đứt gãy ADN tinh trùng (Sperm DNA Fragmentation) [1, 2].
• Stress oxy hóa và suy giảm nội tiết tố nam: Sự ứ trệ tuần hoàn làm tích tụ các gốc tự do (Reactive Oxygen Species – ROS), phá hủy màng tế bào tinh trùng (gây tinh trùng yếu, di động kém, dị dạng) và ức chế hoạt động của tế bào Leydig dẫn đến suy giảm nồng độ Testosterone máu [3].
• Đau tức bìu tăng dần về chiều tối: Khi người bệnh đứng lâu, đi bộ nhiều hoặc gồng bụng tập tạ nặng, áp lực thủy tĩnh dồn xuống làm căng giãn thành tĩnh mạch gây cảm giác nặng tức âm ỉ vùng bìu – bẹn, giảm rõ rệt khi nằm nghỉ ngơi.

2. Bảng phân độ Giãn tĩnh mạch thừng tinh và Khi nào bắt buộc phải mổ?

Tại Đơn vị Tiết niệu – Nam khoa, Khoa Ngoại, Bệnh viện Đa khoa Gia Đình Đà Nẵng, ThS.BS CKI Đặng Phước Đạt kết hợp thăm khám lâm sàng ở tư thế đứng (kèm nghiệm pháp rặn Valsalva) với Siêu âm Doppler màu mạch máu bìu và Tinh dịch đồ chuẩn WHO 2021 để phân tầng hướng xử trí chính xác [1, 4]:

Hình 2: Kỹ thuật vi phẫu thắt tĩnh mạch thừng tinh đường bẹn nông giúp bảo tồn tuyệt đối động mạch tinh hoàn và hệ bạch mạch.

3. Vì sao Vi phẫu thuật đường bẹn nông (Microsurgical Varicocelectomy) là Tiêu chuẩn vàng?

Trong các phương pháp ngoại khoa điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh, kỹ thuật Vi phẫu thắt tĩnh mạch tinh qua đường bẹn nông (Microsurgical Subinguinal Varicocelectomy – Phẫu thuật Marmar) dưới kính hiển vi/kính lúp phẫu thuật độ phóng đại cao được Hội Niệu khoa Châu Âu (EAU) và Hoa Kỳ (AUA) xếp hạng là tiêu chuẩn vàng nhờ 3 ưu thế vượt trội so với mổ hở truyền thống hay mổ nội soi ổ bụng [1, 3]:

• Bảo tồn 100% Động mạch tinh hoàn và Mạch bạch huyết: Dưới độ phóng đại vi phẫu, phẫu thuật viên nhận diện chính xác động mạch tinh hoàn siêu nhỏ (đường kính chỉ 0,5 – 1,0 mm) và các ống bạch huyết trong suốt, giúp loại trừ nguy cơ teo tinh hoàn và hạ tỷ lệ biến chứng tràn dịch màng tinh hoàn sau mổ xuống dưới 1% [3].
• Tỷ lệ tái phát thấp nhất (< 1% – 2%): Đường mổ nhỏ 2 – 2,5 cm ngay dưới lỗ bẹn nông cho phép tiếp cận và thắt chọn lọc toàn bộ các nhánh tĩnh mạch tinh trong, tĩnh mạch cơ bìu và tĩnh mạch tinh ngoài bị giãn mà không phải cắt qua lớp cân cơ thành bụng.
• Phục hồi tinh dịch đồ và Testosterone tự nhiên: Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận 60% – 80% bệnh nhân cải thiện rõ rệt mật độ và độ di động tinh trùng sau 3 – 6 tháng, tỷ lệ có thai tự nhiên của các cặp vợ chồng tăng lên 35% – 45% và nồng độ Testosterone nội sinh tăng trung bình 100 – 150 ng/dL [1, 3].

4. Giải đáp thắc mắc thường gặp (FAQ)

Câu hỏi 1: Bị giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1 có bắt buộc phải mổ không?

Không bắt buộc nếu chưa ảnh hưởng đến tinh trùng và không gây đau. Nếu bạn chỉ bị giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1, thể tích hai tinh hoàn bình thường, xét nghiệm Tinh dịch đồ và Testosterone máu trong giới hạn tốt thì chỉ cần điều chỉnh thói quen sinh hoạt (tránh đứng/ngồi một chỗ quá lâu, hạn chế ngâm bồn nước nóng hoặc xông hơi, mặc quần lót nâng bìu vừa vặn khi tập thể thao) và kiểm tra định kỳ mỗi 6 – 12 tháng.

Câu hỏi 2: Sau mổ vi phẫu giãn tĩnh mạch thừng tinh bao lâu thì đi làm lại được và bao lâu tinh trùng tốt lên?

Nhờ đường mổ bẹn nông chỉ dài 2 – 2,5 cm không cắt cơ bụng, bệnh nhân xuất viện sau 1 – 2 ngày, làm việc văn phòng sau 3 – 5 ngày và tập thể thao nhẹ sau 2 – 3 tuần. Vì một chu kỳ sinh tinh mới của con người kéo dài khoảng 72 – 90 ngày, kết quả Tinh dịch đồ sẽ cải thiện rõ rệt nhất khi kiểm tra lại ở mốc 3 đến 6 tháng sau mổ.

Câu hỏi 3: Khám nam khoa và mổ vi phẫu giãn tĩnh mạch thừng tinh ở đâu tại Đà Nẵng?

Quý ông có thể liên hệ trực tiếp với ThS.BS CKI Đặng Phước Đạt qua Zalo/Phone/WhatsApp 07777 43 777 để đặt lịch khám riêng tư tại Khoa Ngoại – Bệnh viện Đa khoa Gia Đình Đà Nẵng (73 Nguyễn Hữu Thọ) hoặc tại Trung tâm Tiết niệu – Nam khoa – Thẩm mỹ Đà Nẵng (162 Tế Hanh, Hòa Xuân, Đà Nẵng).

5. Tài liệu tham khảo (Chuẩn trích dẫn Vancouver)

1. Salonia A, Bettocchi C, Capogrosso P, Carvalho J, Corona G, Hatzichristodoulou G, và cs. EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health. Arnhem: European Association of Urology; 2025-2026.
2. Schlegel PN, Sigman M, Collura B, De Jonge CJ, Eisenberg ML, Lamb DJ, và cs. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline. J Urol. 2021;205(1):36-43.
3. Goldstein M, Gilbert BR, Dicker AP, Dwosh J, Gnecco C. Microsurgical inguinal varicocelectomy with delivery of the testis: an artery and lymphatic sparing technique. J Urol. 1992;148(6):1808-11.
4. Bộ Y tế Việt Nam. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh về Thận – Tiết niệu và Nam học. Hà Nội: Nhà xuất bản Y học; 2020.

Miễn trừ trách nhiệm y khoa (Medical Disclaimer): Nội dung bài viết được biên soạn và kiểm duyệt chuyên môn bởi ThS.BS CKI Đặng Phước Đạt dựa trên các hướng dẫn y khoa quốc tế hiện hành nhằm mục đích giáo dục sức khỏe cộng đồng. Thông tin này không thay thế cho việc thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa đối với từng cá nhân cụ thể.