Niệu quản là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang, nếu niệu quản bị tắc do sỏi thì thận sẽ giãn dần, ứ nước, ứ mủ và thận bị hủy hoại dẫn đến nguy hiểm cho tính mạng.

Các triệu chứng thường gặp của bệnh lý sỏi niệu quản

• Cơn đau quặn thận: xuất hiện đột ngột, sau khi gắng sức, khởi phát ở vùng hố thắt lưng một bên, lan ra phía trước, xuống dưới, cường độ đau thường mạnh, không có tư thế giảm đau. Có thể phân biệt hai trường hợp

• Cơn đau của thận do sự tắt nghẽn bể thận và đài thận: đau ở hố thắt lưng phía dưới xương sườn 12, lan về phía trước hướng về rốn và hố chậu.
• Cơn đau của niệu quản: xuất phát từ hố của thắt lưng lan dọc theo đường đi của niệu quản, xuống dưới đến hố chậu bộ phận sinh dục và mặt trong đùi.

• Triệu chứng kèm theo hay gặp là buồn nôn, nôn mửa, chướng bụng do liệt ruột. Có thể có sốt, rét run nếu có nhiễm trùng kết hợp.

Chẩn đoán

• Triệu chứng lâm sàng

• Chẩn đoán hình ảnh: siêu âm, chụp hệ tiết niệu, UIV, CT-scanner…

•Các xét nghiệm sinh hóa: 10 thông số nước tiểu, chức năng thận…

Các phương pháp điều trị bệnh lý sỏi niệu quản – Điều trị sỏi niệu quản ở Đà Nẵng

• Với sỏi nhỏ 3-4 mm có thể dùng thuốc , theo dõi 1-2 tuần.

• Với các sỏi lớn gây giãn đài bể thận niệu quản, có thể áp dụng nhiều phương pháp điều trị : Tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser hoặc xung hơi, mổ lấy sỏi… 

Phương pháp tán sỏi nội soi laser

Theo sự phát triển của tiến bộ khoa học, nhiều kỹ thuật công nghệ đã được áp dụng vào điều trị bệnh sỏi đường tiết niệu như: tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích, tán sỏi nội soi bằng máy siêu âm, tán sỏi nội soi bằng xung hơi và gần đây người ta áp dụng công nghệ laser vào điều trị sỏi.

Phương pháp tán sỏi bằng laser tức là người ta dùng năng lượng laser để phá vỡ viên sỏi. Cụ thể là sử dụng Holmium laser là hệ thống laser ở trạng thái đặc, được hoạt động với chiều dài sóng 2140 nm. Holmium laser được hấp thụ cao trong nước, vì thế khi tán sỏi người ta cho chảy liên tục nước muối đẳng trương trong hệ thống nội soi.

Laser không gây tổn thương niệu quản, thận khi khoảng cách từ đầu tán laser đến thành niệu quản là hơn 1mm, đầu tán laser với các kích cỡ khác nhau và cường độ phát laser có thể thay đổi giúp cho khả năng phá vỡ sỏi dễ dàng hơn rất nhiều. Vì thế phương pháp tán sỏi bằng Holmium laser đang được đánh giá là an toàn, hiệu quả và là lựa chọn hàng đầu của người bệnh.

So với các phương pháp khác, phương pháp tán sỏi bằng laser có những ưu điểm vượt trội

• Có thể tán được tất cả các loại sỏi từ các sỏi xù xì, xốp, mềm đến các viên sỏi, nhân sỏi rất rắn
• Tán được các viên sỏi có kích thước lớn
• Ít gây tổn thương đến niệu quản, thận, bể thận, tổ chức xung quanh vị trí viên sỏi nằm
• Thời gian tán sỏi nhanh, trung bình 30 phút
• Hậu phẫu nhẹ nhàng, sau tán sỏi người bệnh có thể ăn uống ngay
• Thời gian nằm viện ngắn trung bình 1 – 2 ngày

Chỉ định của phương pháp tán sỏi nội soi laser

1. Với hệ thống nội soi ống cứng và bán cứng sử dụng năng lượng laser, chỉ định tốt nhất cho các sỏi niệu quản 1/3 dưới và 1/3 giữa. Đối với các sỏi niệu quản 1/3 trên do quá trình tán sỏi luôn có dòng nước được bơm vào nên có thể có một số mảnh sẽ di chuyển lên thận, trong những trường hợp này chúng ta sẽ phải kết hợp với tán sỏi ngoài cơ thể để giải quyết hết các mảnh

2. Với hệ thống nội soi ống mềm chúng ta có thể tán được cả các viên sỏi trong thận, bể thận

Chống chỉ định của phương pháp tán sỏi nội soi laser

1. Những bệnh nhân có nhiễm trùng đường tiết niệu nặng, với những bệnh nhân này chúng tôi sẽ tiến hành điều trị thuốc kháng sinh chống viêm trước sau đó mới tiến hành tán sỏi

2. Những bệnh nhân có rối loạn đường máu:

– Với những bệnh nhân bị bệnh máu thì phải hội chẩn với các bác sĩ huyết học điều trị ổn định đông máu trước

– Với những bệnh nhân đang dùng thuốc chống đông sau mổ tim mạch thì cần phải hội chẩn với các bác sĩ tim mạch và hồi sức để lựa chọn các loại thuốc thích hợp và các khoảng thời gian thích hợp để tiến hành tán sỏi an toàn   

Phòng ngừa bệnh sỏi niệu quản tái phát

Có nhiều cách để phòng ngừa sỏi tái phát

• Chữa trị các bệnh toàn thân gây sỏi: bệnh cường tuyến cận giáp trạng, bệnh Gout…
• Chữa trị tốt bệnh viêm đường tiết niệu
• Điều chỉnh chế độ ăn uống hàng ngày, uống nhiều nước (Ngày uống 2 – 3 lít)
• Ăn nhiều rau tươi
• Hạn chế ăn những thực phẩm chứa nhiều chất oxalate, những thực phẩm chứa chất purine
• Không nên ăn mặn, ăn ít thịt động vật

Sau khi điều trị sỏi đường tiết niệu nên tuân thủ chế độ khám kiểm tra của bác sĩ để phát hiện sỏi tái phát sớm, điều trị sẽ dễ hơn, ít tốn kém hơn.  

Bài viết Bệnh lý sỏi niệu quản, điều trị sỏi niệu quản ở Đà Nẵng ít xâm lấn đâu là lựa chọn số 1 đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.

Ngày nay, nhờ sự phát triển không ngừng của khoa học kỹ thuật, các dụng cụ thiết bị nội soi  được cải tiến ngày càng hiện đại và tiện dụng, đi kèm với đó là nhu cầu của người bệnh mong muốn được điều trị sỏi hệ tiết niệu theo hướng  ít xâm lấn, hiệu quả, nhanh chóng nên phẫu thuật mở kinh điển đang dần được thay thế bởi các phẫu thuật nội soi ít xâm lấn hơn.

Theo hướng dẫn của Hội niệu khoa Châu Âu (EAU), tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL) thường được chỉ định cho những trường hợp sỏi thận có kích thước < 20mm, trong khi tán sỏi thận qua da (PCNL) được chỉ định cho những trường hợp sỏi thận kích thước > 20mm.

Tuy nhiên thực tế cho thấy: với các trường hợp sỏi thận nhiều viên thì tỷ lệ thành công của tán sỏi ngoài cơ thể chỉ đạt 50%, đặc biệt là các trường hợp sỏi nhóm đài dưới, sỏi cứng, hay có bất thường giải phẫu các nhóm đài bể thận. Tán sỏi thận qua da mặc dù có tỷ lệ sạch sỏi (SFR) tương đối cao, khoảng 78% – 96%, nhưng đây lại là phương pháp không đi theo đường lỗ tự nhiên và có tỷ lệ biến chứng như: chảy máu, tổn thương tạng, nên đối với những bệnh nhân mắc bệnh béo phì, hay mắc các bệnh liên quan đến đông máu thì tán sỏi thận qua da không phải là lựa chọn tối ưu.

Chính từ những hạn chế của tán sỏi ngoài cơ thể và tán sỏi thận qua da mà thời gian gần đây, nhiều bác sĩ đã quan tâm đến vai trò của phẫu thuật nội soi thận – niệu quản ngược dòng (RIRS), trong đó phẫu thuật nội soi niệu quản-thận ống mềm (fURS) kết hợp với tán sỏi bằng laser trong điều trị sỏi thận cho tỷ lệ sạch sỏi lên đến 94,2%. Nội soi ống soi mềm tán sỏi bằng laser được chỉ định trong các trường hợp sỏi nằm trong đài thận, đặc biệt nhóm đài dưới; hay tán sỏi ngoài cơ thể không thành công; hay sau tán sỏi thận qua da; hay bệnh béo phì; hay các trường hợp sỏi di chuyển lên thận trong nội soi niệu quản ngược dòng bằng ống bán cứng.

Tại Việt Nam, nội soi niệu quản-thận ống mềm đã được thực hiện tại một số trung tâm tiết niệu lớn trong cả nước từ năm 2010 với kết quả ban đầu tương đối khả quan, tuy nhiên do chi phí cao của trang thiết bị cho nên đến nay cũng còn ít cơ sở điều trị triển khai thực hiện kỹ thuật này.

2. Ống soi niệu quản mềm

2.1. Cấu tạo

            Máy soi niệu quản mềm có đường kính từ 4,9Fr đến 11Fr ở phần đầu ống, phần thân ống to dần từ 5,8Fr đến 11Fr. Chiều dài máy thay đổi từ 54cm đến 70cm. Đa số máy soi mềm chỉ có một kênh thao tác, kích thước tối đa 3,5Fr.

Đầu máy soi có góc nhìn 0⁰, được thiết kế đầu phẳng, đầu vạc góc, hoặc đầu dạng tam giác giúp dễ dàng đưa qua miệng niệu quản, giảm làm tổn thương miệng niệu quản.

Đầu máy soi có hai cơ chế uốn cong chủ động và uốn cong thụ động với góc hoạt động 120⁰ đến 270⁰ (uốn cong chủ động: được điều khiển bằng tay qua một cần đặt ở tay cầm máy soi; uốn cong thụ động: uốn cong phải có điểm tựa và  lực tác động, khi không còn lực tác động thì đầu uốn cong trở về vị trì ban đầu).

2.2. Ứng dụng của nội soi niệu quản – bể thận bằng ống soi mềm

+ Chỉ định chẩn đoán:

• Tế bào học nước tiểu (+), soi bàng quang bình thường.
  • Theo dõi bệnh nhân ung thư tế bào chuyển tiếp đường tiểu trên đã điều trì bằng cắt đốt nội soi.
  • Hình khuyết của đường tiểu trên phim cản quang.
  • Tiểu máu đại thể chưa được chẩn đoán.

+ Chỉ định điều trị:

• Tán sỏi và lấy sỏi niệu quản, sỏi đài bể thận.
  • Nội soi xẻ đoạn hẹp niệu quản.
  • Nội soi xẻ đoạn hẹp trong bệnh lý khúc nối bể thận niệu quản.
  • Sinh thiết hoặc cắt đốt bướu trong ung thư tế bào chuyển tiếp đường tiểu trên.

2.3. Biến chứng soi niệu quản

            Hai biến chứng thường gặp nhất khi soi niệu quản:

• Thủng niệu quản 0-4,7% xảy ra khi cố gắng đẩy dây dẫn hoặc đẩy ống soi và niệu quản có tắc nghẽn do sỏi hoặc đường đi của niệu quản bị xoắn voặn do viêm dính.
  • Hẹp niệu quản 3,5%-5,9% khi có thủng niệu quản kèm theo

Ngoài ra còn những biến chứng ít gặp khác: vùi niệu quản, tổn thương niệu mạc, tiểu máu, đau quanh thận, sốc nhiễm trùng niệu …

3. Nội soi ngược dòng niệu quản – thận tán sỏi bằng laser

3.1 Chỉ định điều trị sỏi niệu quản

3.2.  Chỉ định điều trị sỏi thận

            Nội soi ống soi mềm tán sỏi bằng laser được chỉ định trong các trường hợp sỏi nằm trong đài thận, đặc biệt nhóm đài dưới; hay tán sỏi ngoài cơ thể không thành công; hay sau tán sỏi thận qua da; hay bệnh béo phì; hay các trường hợp sỏi di chuyển lên thận trong nội soi niệu quản ngược dòng bằng ống bán cứng…cân nhắc tùy từng trường hợp và điều kiện tài chính của bệnh nhân.

Bài viết Nội soi ngược dòng ống mềm tán sỏi thận – niệu quản bằng laser đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Khám bệnh ở Đà Nẵng.