Tác giả & Tham vấn Y khoa: BS CKI Đặng Phước Đạt – Bác sĩ Chuyên khoa I Ngoại Thận – Tiết niệu, Nam khoa & Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ (Khoa Ngoại – Bệnh viện Đa khoa Gia Đình Đà Nẵng)
Tóm tắt y khoa nhanh: Tinh hoàn ẩn ở người lớn có sinh con được không? Tinh hoàn ẩn (Adult Cryptorchidism) là tình trạng một hoặc cả hai bên tinh hoàn không di chuyển xuống bìu mà nằm kẹt lại trong ống bẹn hoặc trong ổ bụng đến tuổi trưởng thành. Vì nhiệt độ trong ống bẹn và ổ bụng cao hơn nhiệt độ vùng bìu từ 2°C đến 4°C, các tế bào dòng tinh (Sertoli và Leydig) tại tinh hoàn ẩn bị thoái hóa dần theo thời gian, đồng thời nguy cơ ung thư tinh hoàn tăng gấp 4 đến 8 lần so với bình thường. Tuy nhiên, nam giới bị tinh hoàn ẩn 1 bên vẫn có khả năng sinh con tự nhiên từ 80%–85% nhờ tinh hoàn đối diện hoạt động bù trừ; ngay cả trường hợp tinh hoàn ẩn 2 bên, phẫu thuật nội soi hoặc vi phẫu hạ tinh hoàn xuống bìu (Orchiopexy) kết hợp sinh thiết/vi phẫu tìm tinh trùng Micro-TESE vẫn mở ra cơ hội làm cha và bảo tồn nội tiết tố Testosterone nội sinh.
1. Tại sao tinh hoàn ẩn ở người lớn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và nội tiết nam?
Bình thường, quá trình sinh tinh trùng (Spermatogenesis) tại các ống sinh tinh đòi hỏi môi trường nhiệt độ ở bìu thấp hơn thân nhiệt khoảng 2°C–4°C (khoảng 33°C–35°C). Khi tinh hoàn bị kẹt lại ở ống bẹn hoặc trong ổ bụng sau tuổi dậy thì, mức nhiệt độ cao liên tục sẽ gây tổn thương mô học tiến triển [1, 2]:
- Tổn thương tế bào mầm và hội chứng chỉ có tế bào Sertoli (Sertoli-cell-only syndrome): Nghiên cứu mô bệnh học ở nam giới trưởng thành bị tinh hoàn ẩn cho thấy hơn 50%–58% các tinh hoàn nằm cao chỉ còn tế bào Sertoli hoặc ngừng trưởng thành tinh trùng nếu không được hạ xuống bìu [2].
- Nguy cơ hóa ác tính (Ung thư tế bào mầm tinh hoàn – Seminoma): Tinh hoàn nằm trong ổ bụng hoặc ống bẹn có nguy cơ phát triển u tế bào mầm tại chỗ (GCNIS) cao gấp nhiều lần, đặc biệt khi nằm sâu trong ổ bụng không thể tự sờ thấy để phát hiện khối u sớm [3].
- Nguy cơ xoắn tinh hoàn ẩn và chấn thương: Tinh hoàn nằm ở ống bẹn rất dễ bị đè ép va đập khi vận động thể thao hoặc bị xoắn cuống mạch máu cấp tính dễ nhầm với thoát vị bẹn nghẹt.
SƠ ĐỒ LÂM SÀNG TRỰC QUAN: PHÁC ĐỒ XỬ TRÍ CÁ THỂ HÓA TINH HOÀN ẨN Ở NGƯỜI LỚN (EAU / WJMH)
| Tình huống lâm sàng | Tiên lượng sinh sản & Nội tiết | Hướng phẫu thuật khuyến cáo của BS CKI Đặng Phước Đạt |
|---|---|---|
| Tinh hoàn ẩn 1 bên ở ống bẹn (Sờ thấy được, thể tích khá, bệnh nhân trẻ muốn bảo tồn) | Tinh hoàn đối diện bình thường đảm bảo 80%–85% khả năng có con tự nhiên; bên ẩn vẫn tiết Testosterone. | Phẫu thuật hạ tinh hoàn xuống bìu (Orchiopexy) + Sinh thiết kiểm tra mô học và hướng dẫn tự khám bìu định kỳ để tầm soát u [1, 4]. |
| Tinh hoàn ẩn 2 bên hoặc trên bệnh nhân chỉ có 1 tinh hoàn độc nhất | Nguy cơ vô tinh không tắc nghẽn (NOA) cao nhưng tế bào Leydig vẫn sản xuất Testosterone nội sinh. | Bắt buộc ưu tiên phẫu thuật bảo tồn hạ tinh hoàn (Laparoscopic/Inguinal Orchiopexy) để duy trì Testosterone và tìm cơ hội phục hồi sinh tinh hoặc thực hiện Micro-TESE [5]. |
| Tinh hoàn ẩn 1 bên trong ổ bụng sâu, teo nhỏ hoàn toàn (Atrophic testis) ở nam giới < 50 tuổi | Tinh hoàn teo mất hoàn toàn chức năng sinh tinh nhưng mang nguy cơ ác tính tiềm ẩn cao. | Phẫu thuật nội soi cắt bỏ tinh hoàn ẩn teo (Laparoscopic Orchiectomy) (có thể đặt tinh hoàn nhân tạo thẩm mỹ vào bìu theo nguyện vọng) [4]. |
2. Bảng so sánh 4 cột: Tinh hoàn ẩn trong ống bẹn, Tinh hoàn ẩn ổ bụng và Tinh hoàn lò xo (di động)
| Tiêu chí phân biệt | Tinh hoàn ẩn ống bẹn (Palpable Inguinal) | Tinh hoàn ẩn trong ổ bụng (Non-palpable Intra-abdominal) | Tinh hoàn di động / Lò xo (Retractile Testis) |
|---|---|---|---|
| Khám lâm sàng vùng bìu – bẹn | Bìu rỗng 1 bên, sờ thấy khối tròn dọc theo ống bẹn nhưng không kéo xuống đáy bìu được. | Bìu rỗng và hoàn toàn không sờ thấy tinh hoàn ở vùng bẹn (chiếm 20%). | Tinh hoàn co lên bẹn khi lạnh/lo lắng nhưng bác sĩ vuốt nhẹ xuống đáy bìu dễ dàng và nằm yên tại bìu. |
| Chẩn đoán hình ảnh học | Siêu âm Doppler bẹn – bìu xác định rõ vị trí, thể tích và tưới máu tinh hoàn. | Chụp MRI tiểu khung và Nội soi ổ bụng chẩn đoán (Diagnostic Laparoscopy) là tiêu chuẩn vàng [6]. | Siêu âm thấy kích thước và cấu trúc tinh hoàn hoàn toàn bình thường. |
| Xét nghiệm cần làm ở người lớn | Tinh dịch đồ, Hormone (FSH, LH, Testosterone) và chất chỉ điểm u (AFP, beta-hCG, LDH). | Tinh dịch đồ, bộ nội tiết sinh sản, AFP, beta-hCG, LDH (và nhiễm sắc thể đồ nếu bị 2 bên). | Tinh dịch đồ định kỳ nếu có kế hoạch sinh con. |
| Phác đồ điều trị chuẩn | Vi phẫu giải phóng thừng tinh qua đường bẹn và cố định tinh hoàn vào khoang Dartos bìu. | Phẫu thuật nội soi ổ bụng hạ tinh hoàn (1 thì hoặc 2 thì Fowler-Stephens) hoặc cắt bỏ nếu teo hoàn toàn [6]. | Không cần mổ nếu tinh hoàn nằm ở bìu phần lớn thời gian; chỉ cố định nếu co rút gây đau khi quan hệ. |
3. Quy trình phẫu thuật nội soi và vi phẫu hạ tinh hoàn ở người lớn tại Đà Nẵng cùng BS CKI Đặng Phước Đạt
Thách thức lớn nhất khi phẫu thuật hạ tinh hoàn ở người trưởng thành là bó mạch tinh (động mạch và tĩnh mạch tinh hoàn) ngắn và xơ dính hơn nhiều so với trẻ em. Tại Bệnh viện Đa khoa Gia Đình Đà Nẵng, BS CKI Đặng Phước Đạt áp dụng kỹ thuật phẫu tích bảo tồn mạch máu sau phúc mạc cao độ:
- Phẫu tích giải phóng bó mạch tinh lên tận khoang sau phúc mạc: Tách rời hoàn toàn bao phúc mạc (tồn tại ống phúc tinh mạc kèm thoát vị bẹn gián tiếp ở 70%–80% ca bệnh) và giải phóng dây chằng treo tinh hoàn để kéo dài cuống mạch thêm 4–6 cm mà không làm căng mạch máu [6].
- Chuyển hướng đường đi thẳng qua sàn ống bẹn (Thủ thuật Prentiss): Trong trường hợp cuống mạch ngắn, đưa tinh hoàn đi đường thẳng phía sau bó mạch thượng vị dưới để rút ngắn quãng đường xuống đáy bìu.
- Đưa tinh hoàn về bìu để dễ dàng tự khám tầm soát u: Ngay cả khi khả năng sinh tinh của bên tinh hoàn ẩn đã suy giảm, việc đưa tinh hoàn từ ổ bụng/ống bẹn xuống nằm trong túi cơ Dartos ở bìu giúp người bệnh tự sờ kiểm tra dễ dàng mỗi tháng, phát hiện sớm mọi biến đổi bất thường [1].
⚠️ DẤU HIỆU CẢNH BÁO ĐỎ (RED FLAGS) CẦN KHÁM CHUYÊN KHOA NAM HỌC NGAY
Nam giới có tiền sử một bên hoặc hai bên bìu trống cần đi khám ngay lập tức nếu xuất hiện: (1) Đau đột ngột dữ dội kèm sưng phồng khối ở vùng bẹn hoặc bụng dưới (nghi ngờ xoắn tinh hoàn ẩn cấp cứu – chỉ có 6 giờ vàng để cứu tinh hoàn); (2) Khối ở vùng bẹn to nhanh bất thường, mật độ cứng chắc như đá; hoặc (3) Kết hôn trên 1 năm quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai mà chưa có con.
4. Giải đáp câu hỏi thường gặp (FAQ) về tinh hoàn ẩn ở người trưởng thành
Câu hỏi 1: Tinh hoàn ẩn 2 bên xét nghiệm tinh dịch đồ không có tinh trùng (Azoospermia) sau khi mổ hạ xuống bìu có hy vọng có con của chính mình không?
Trả lời: Có. Nghiên cứu của Chiba và cộng sự trên Reproductive Medicine and Biology (NCBI PMC) cho thấy sau khi phẫu thuật hạ tinh hoàn 2 bên ở người lớn, một số bệnh nhân xuất hiện tinh trùng trở lại trong tinh dịch sau 6–12 tháng, hoặc tìm thấy các ổ sinh tinh khu trú thông qua vi phẫu phân tích mô tinh hoàn (Micro-TESE) với tỷ lệ thu nhận tinh trùng đạt từ 35%–50% để làm thụ tinh trong ống nghiệm (ICSI) [5].
Câu hỏi 2: Nếu phải cắt bỏ 1 bên tinh hoàn ẩn bị teo xơ thì có bị yếu sinh lý không?
Trả lời: Hoàn toàn không. Một bên tinh hoàn khỏe mạnh còn lại dưới bìu đủ khả năng sản xuất 100% nhu cầu nội tiết tố Testosterone và tinh trùng cho nam giới, giữ nguyên ham muốn và bản lĩnh cương dương. Về mặt tâm lý và hình thể, bác sĩ có thể đặt đồng thời một tinh hoàn nhân tạo bằng Silicone y tế mềm mại vào bên bìu trống ngay trong ca mổ [1].
Tài liệu tham khảo y khoa (Vancouver Style)
- Chung JM, Lee SD. Clinical Characteristics and Treatment of Cryptorchidism in Adults: A Single Center Experience. World J Mens Health. 2014;32(2):110-114. (NCBI PMC)
- Kirecci SL, và cs. Clinical and histopathological results of the adult patients with unilateral cryptorchidism. Turk J Urol. 2016;42(2):74-77. (NCBI PMC)
- A Contemporary Review of Cryptorchidism Management in Adults. Cureus / PMC. 2024;16(1):e52931. (NCBI PMC)
- Chung JM, Lee SD. Individualized Treatment Guidelines for Postpubertal Cryptorchidism. World J Mens Health. 2015;33(3):161-166. (NCBI PMC)
- Chiba K, Ishikawa T, Yamaguchi K, Fujisawa M. The benefits of orchidopexy on the fertility of adult men with bilateral cryptorchidism. Asian J Androl / PMC. 2018. (NCBI PMC)
- Laparoscopic orchidopexy for the treatment of cryptorchidism in adults. J Minim Access Surg / PMC. 2024. (NCBI PMC)
Tích chọn các triệu chứng bạn đang gặp phải để nhận khuyến nghị phân tầng mức độ cần thăm khám từ BS CKI Đặng Phước Đạt:

ĐẦU TƯ NGHIÊM TÚC
